Nadżerka szyjki macicy: czym jest, rodzaje, objawy i przyczyny

Nadżerka szyjki macicy to jedno z najczęstszych rozpoznań, z jakimi kobiety spotykają się podczas rutynowego badania ginekologicznego. Mimo że sama nazwa brzmi niepokojąco, w wielu przypadkach nie jest to zmiana wymagająca natychmiastowej interwencji – a jej właściwe zrozumienie pozwala uniknąć niepotrzebnego lęku i podjąć świadome decyzje dotyczące dalszej diagnostyki. Warto wiedzieć, czym tak naprawdę jest nadżerka, jakie ma odmiany, co może ją powodować i kiedy powinna skłonić do konsultacji lekarskiej.

Spis treści:

Czym jest nadżerka szyjki macicy – terminologia i mechanizm powstawania

W potocznym rozumieniu słowo „nadżerka” sugeruje ubytek, uszkodzenie lub ranę. W rzeczywistości termin ten odnosi się do dwóch różnych zmian morfologicznych szyjki macicy, które – choć podobnie się nazywają – mają odmienną etiologię i przebieg.

Szyjka macicy zbudowana jest z dwóch rodzajów nabłonka. Część pochwowa pokryta jest nabłonkiem wielowarstwowym płaskim, odpornym na zmienne środowisko pochwy. Kanał szyjki macicy wyścielony jest natomiast nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym, bardziej delikatnym i wrażliwym. Strefa styku tych dwóch typów nabłonka – określana jako strefa transformacji – jest miejscem, w którym najczęściej dochodzi do powstawania zmian, zarówno łagodnych, jak i nowotworowych. To właśnie ta okolica podlega szczególnej obserwacji w trakcie badań cytologicznych i kolposkopowych.

Termin „nadżerka” jest w polskiej ginekologii stosowany historycznie i potocznie – w aktualnej nomenklaturze klinicznej wyróżnia się ektopię (zwaną dawniej nadżerką rzekomą lub pseudonadżerką) oraz nadżerkę prawdziwą, które są ze sobą niezwiązane patogenetycznie i wymagają odmiennego podejścia diagnostycznego.

Rodzaje nadżerek – różnice między nadżerką prawdziwą a ektopią

Ektopia szyjki macicy, potocznie zwana nadżerką rzekomą lub pseudonadżerką, to stan, w którym nabłonek walcowaty charakterystyczny dla kanału szyjki przesuwa się na jej część pochwową. W badaniu wziernikowym widoczna jest jako obszar o różowoczerwonej barwie, wyraźnie odróżniający się od bladoróżowego nabłonka płaskiego otaczających tkanek. Wygląd przypomina zmianę chorobową, jednak w wielu przypadkach jest to stan fizjologiczny – szczególnie u kobiet młodych, w ciąży i stosujących doustną antykoncepcję hormonalną.

Ektopia sama w sobie nie jest zmianą złośliwą ani przedrakową. Może jednak powodować dolegliwości, a ze względu na specyficzny wygląd wymaga weryfikacji kolposkopowej i cytologicznej, aby wykluczyć obecność faktycznych zmian dysplastycznych.

Nadżerka prawdziwa to natomiast rzeczywisty ubytek nabłonka pokrywającego szyjkę macicy. Powierzchnia jest odsłonięta, pozbawiona ochronnej warstwy komórek, co sprawia, że tkanki podleżące są narażone na czynniki zewnętrzne i podatne na infekcje. Nadżerki prawdziwe powstają najczęściej jako następstwo mechanicznego urazu, stanu zapalnego lub infekcji i wymagają bardziej aktywnego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego.

W praktyce klinicznej obie zmiany mogą współistnieć lub następować jedna po drugiej – stąd ich prawidłowa klasyfikacja ma znaczenie dla dalszego prowadzenia pacjentki.

Przyczyny powstawania nadżerek szyjki macicy

Mechanizmy prowadzące do powstania zmian na szyjce macicy są różnorodne i często oddziałują jednocześnie. W przypadku ektopii decydującą rolę odgrywają czynniki hormonalne. Estrogeny pobudzają migrację nabłonka walcowatego na część pochwową szyjki, co tłumaczy, dlaczego ektopia pojawia się najczęściej w następujących sytuacjach:

  • u dziewcząt i młodych kobiet w pierwszych latach po menarche, gdy regulacja hormonalna nie jest jeszcze w pełni ustabilizowana,
  • w czasie ciąży, gdy stężenie estrogenów jest podwyższone,
  • u kobiet stosujących dwuskładnikową antykoncepcję hormonalną zawierającą estrogeny,
  • w przebiegu zaburzeń hormonalnych różnego pochodzenia.

Nadżerka prawdziwa ma natomiast inne podłoże. Najczęściej związana jest z przewlekłymi infekcjami pochwy i szyjki macicy, wywoływanymi przez bakterie, grzyby lub wirusy – w tym wirusa HPV (brodawczaka ludzkiego). Uraz mechaniczny, do którego może dojść podczas porodu, zabiegu ginekologicznego lub długotrwałego stosowania wkładki wewnątrzmacicznej, również może skutkować ubytkiem nabłonka. W niektórych przypadkach nadżerka prawdziwa jest powikłaniem nieleczonej lub nawracającej kolpitis.

Czynnikiem ryzyka, który wymaga szczególnej uwagi, jest aktywność seksualna z wieloma partnerami bez stosowania metod barierowych – ze względu na zwiększone narażenie na HPV, chlamydię i inne patogeny przenoszone drogą płciową. Wirus HPV odpowiada nie tylko za powstawanie nadżerek, ale przede wszystkim za zmiany dysplastyczne szyjki macicy mogące prowadzić do raka – co sprawia, że każda zmiana w obrębie strefy transformacji powinna być właściwie oceniona.

Objawy, które mogą wskazywać na nadżerkę

Znaczna część nadżerek przebiega bezobjawowo i jest wykrywana przypadkowo podczas rutynowego badania ginekologicznego. Nie oznacza to jednak, że zmiana nie istnieje lub jest nieistotna – oznacza jedynie, że nie generuje na tym etapie subiektywnych dolegliwości.

W przypadkach objawowych najczęściej zgłaszaną dolegliwością są upławy – zwiększona ilość wydzieliny z pochwy o zmienionym charakterze. Wydzielina może być śluzowa, śluzowo-ropna lub z domieszką krwi, a jej obfitość wynika z aktywności gruczołów nabłonka walcowatego, które produkują śluz intensywniej niż nabłonek płaski. Kontaktowe krwawienie po stosunku płciowym lub po badaniu ginekologicznym to kolejny sygnał, który powinien skłonić do konsultacji – szczególnie jeśli pojawia się regularnie lub narasta.

Ból w podbrzuszu, dyskomfort podczas stosunku (dyspareunia) oraz pieczenie w okolicy narządów płciowych mogą towarzyszyć stanom zapalnym współistniejącym z nadżerką. Nie są jednak bezpośrednim objawem samej zmiany i wymagają różnicowania z innymi przyczynami.

Jeśli dostrzegasz u siebie którykolwiek z wymienionych objawów, nie odkładaj wizyty u ginekologa. Wcześniejsze rozpoznanie pozwala na szybszą interwencję i zmniejsza ryzyko powikłań – zwłaszcza w sytuacji, gdy za zmianą stoi infekcja HPV lub dysplazja.

Diagnostyka nadżerki szyjki macicy – jak przebiega badanie

Rozpoznanie nadżerki szyjki macicy stawia się na podstawie badania ginekologicznego z użyciem wziernika. Wziernik wprowadzony do pochwy pozwala na bezpośredni wgląd w szyjkę macicy i ocenę widocznych zmian. Jakość tego etapu diagnostyki zależy od odpowiedniego doboru narzędzia – wzierniki ginekologiczne dostępne w ALBISPRO.com oferowane są w kilku rozmiarach i wariantach, co umożliwia dostosowanie sprzętu do indywidualnych cech anatomicznych pacjentki i zapewnienie jej maksymalnego komfortu podczas badania.

Sam wgląd wziernikiem to jednak dopiero punkt wyjścia. Gdy lekarz obserwuje zmianę wymagającą bliższej oceny, kolejnym krokiem jest kolposkopia – badanie przeprowadzane przy użyciu kolposkopu, czyli specjalistycznego urządzenia optycznego powiększającego obraz szyjki wielokrotnie. W trakcie kolposkopii stosuje się odczynniki chemiczne – najczęściej kwas octowy i roztwór Lugola – które pozwalają na różnicowanie tkanek prawidłowych i zmienionych patologicznie. Do przeprowadzenia tego badania niezbędny jest właściwy sprzęt do kolposkopii, obejmujący między innymi specjalistyczne gaziki, pałeczki i pojemniki na materiał do histopatologii – pełne wyposażenie gabinetowe znajdziesz w ofercie ALBISPRO.com.

Na podstawie obrazu kolposkopowego ginekolog może zdecydować o pobraniu wycinka do badania histopatologicznego lub wyłącznie o obserwacji i kontroli cytologicznej. W sytuacji, gdy po zabiegu lub biopsji dochodzi do krwawienia z szyjki macicy, stosuje się środki hemostatyczne – preparaty i materiały dostępne w ALBISPRO.com skutecznie wspierają tamowanie krwawienia i zabezpieczają miejsce po pobraniu materiału.

Cytologia, pobierana przy okazji badania wziernikowego, pozostaje podstawowym narzędziem skriningowym. Jej regularne wykonywanie – zgodnie z zaleceniami co trzy lata u kobiet aktywnych seksualnie między 25. a 65. rokiem życia – pozwala na wczesne wykrywanie zmian przedrakowych, zanim rozwiną się w kierunku nowotworu.